 |
| Widok na Płocidugę Dużą z ulicy Tuwima, koniec sierpnia 2026 r., Olsztyn. Widoczny główny kanał odprowadzający wodę z tego obiektu. |
W tradycyjnej inżynierii polegamy na tak zwanej „szarej infrastrukturze”: betonowych wałach, podziemnych rurach i żelbetowych zbiornikach. Kosztują one miliony złotych, wymagają stałych napraw, a przy gwałtownych ulewach i tak bywają bezradne. Naturalna dolina rzeczna wykonuje tę samą pracę znacznie skuteczniej, działając jak wielofunkcyjny system inżynieryjny.
Dolina rzeczna to w przenośni płuca miasta czyli naturalna klimatyzacja miejska. Płynąca woda w połączeniu z roślinnością obniża temperaturę otoczenia w czasie upałów nawet o kilka stopni. Działa jak gigantyczny nawilżacz i wentylator, rozbijając niebezpieczne dla zdrowia miejskie wyspy ciepła.
Jest jednocześnie samonaprawialnym buforem przeciwpowodziowym. Ekologicznie zdrowa rzeka potrzebuje przestrzeni. Gdy poziom wody rośnie, roztopy i deszcze rozlewają się na podmokłe łąki i starorzecza. Czy tak jak w przypadku Olsztyna do dawnego, osuszonego jeziora rzecznego. Dolina przejmuje energię fali powodziowej i magazynuje miliony metrów sześciennych wody bez użycia ani jednej tony cementu. Czasem tylko pomagają bezgotówkowo bobry. I w końcu dolina rzeczna to rezerwuar na czasy suszy. Woda zatrzymana w dolinie nie ucieka błyskawicznie do morza. Wsiąka w grunt, zasila podziemne warstwy wodonośne i powoli oddaje wilgoć do otoczenia. Dzięki temu roślinność wokół rzeki potrafi przetrwać długie tygodnie bez deszczu.
Uznanie rzek za infrastrukturę wymaga całkowitej zmiany myślenia o budżetach miejskich. Jeśli wydajemy miliony na utrzymanie dróg czy sieci energetycznych, z tą samą troską powinniśmy chronić korytarze rzeczne. Różnica polega na tym, że obsługa infrastruktury naturalnej nie wymaga jej ciągłego przebudowywania. Wystarczy jej nie niszczyć i nie zabudowywać. Każdy metr kwadratowy terenu podmokłego oddany rzece to mniej zalanych ulic i zniszczonych piwnic. Natura oferuje nam darmowe, niewyczerpywalne rozwiązanie inżynieryjne. Musimy tylko pozwolić rzekom być rzekami.
Holandia przeprowadziła największą na świecie reformę zarządzania wodą pod hasłem Ruimte voor de Rivier („Przestrzeń dla rzeki”). Zamiast bez końca podwyższać wały przeciwpowodziowe, Holendrzy przesunęli je w głąb lądu, poszerzyli koryta i utworzyli kontrolowane tereny zalewowe w ponad 30 lokalizacjach. W Nijmegen nad rzeką Waal wykopano dodatkowy kanał ulgi, tworząc zieloną wyspę miejską, która podczas wezbrań bezproblemowo przyjmuje nadmiar wody.
Inne miasta w Europie i Polsce również skutecznie wykorzystują naturalną retencję rzeczną. Na przykład w Monachium (Niemcy) projekt Isar-Plan, gdzie na odcinku 8 kilometrów usunięto betonowe obudowania rzeki Izary. Odtworzono naturalne meandry, żwirowe wyspy i szerokie tereny zalewowe. Rzeka przestała zagrażać miejskim osiedlom, a jej brzegi stały się głównym terenem rekreacyjnym.
Kolejny przykład to okolice Wrocławia w Dolinie Widawy (obszar Natura 2000). Podczas przebudowy węzła wodnego odsunięto wały od rzeki Widawy. Stworzono szeroki polder zalewowy, który przy wysokim stanie Odry bezpiecznie przejmuje falę wezbraniową i chroni miasto przed powodzią. I w końcu Warszawa z jej dzikim brzegiem Wisły. Prawy brzeg Wisły w stolicy celowo pozostawiono nieuregulowany. Obszar Natura 2000 w samym środku metropolii działa jak naturalny bufor retencyjny i unikalny korytarz ekologiczny. I jest miejscem rekreacji dla Warszawiaków.
W Kopenhadze (Dania) powstały parki retencyjne. Po serii nawalnych ulew miasto przekształciło miejskie skwery i parki w obniżone tereny zielone. W czasie suszy służą do wypoczynku, a podczas ulew zamieniają się w tymczasowe stawy retencyjne.
Uznanie rzek za infrastrukturę wymaga całkowitej zmiany myślenia o budżetach miejskich. Jeśli wydajemy miliony na utrzymanie dróg czy sieci energetycznych, z tą samą troską powinniśmy chronić korytarze rzeczne. Różnica polega na tym, że obsługa infrastruktury naturalnej nie wymaga jej ciągłego przebudowywania. Wystarczy jej nie niszczyć i nie zabudowywać. Każdy metr kwadratowy terenu podmokłego oddany rzece to mniej zalanych ulic i zniszczonych piwnic. Natura oferuje nam darmowe, niewyczerpywalne rozwiązanie inżynieryjne. Musimy tylko pozwolić rzekom być rzekami.
Holandia przeprowadziła największą na świecie reformę zarządzania wodą pod hasłem Ruimte voor de Rivier („Przestrzeń dla rzeki”). Zamiast bez końca podwyższać wały przeciwpowodziowe, Holendrzy przesunęli je w głąb lądu, poszerzyli koryta i utworzyli kontrolowane tereny zalewowe w ponad 30 lokalizacjach. W Nijmegen nad rzeką Waal wykopano dodatkowy kanał ulgi, tworząc zieloną wyspę miejską, która podczas wezbrań bezproblemowo przyjmuje nadmiar wody.
Inne miasta w Europie i Polsce również skutecznie wykorzystują naturalną retencję rzeczną. Na przykład w Monachium (Niemcy) projekt Isar-Plan, gdzie na odcinku 8 kilometrów usunięto betonowe obudowania rzeki Izary. Odtworzono naturalne meandry, żwirowe wyspy i szerokie tereny zalewowe. Rzeka przestała zagrażać miejskim osiedlom, a jej brzegi stały się głównym terenem rekreacyjnym.
Kolejny przykład to okolice Wrocławia w Dolinie Widawy (obszar Natura 2000). Podczas przebudowy węzła wodnego odsunięto wały od rzeki Widawy. Stworzono szeroki polder zalewowy, który przy wysokim stanie Odry bezpiecznie przejmuje falę wezbraniową i chroni miasto przed powodzią. I w końcu Warszawa z jej dzikim brzegiem Wisły. Prawy brzeg Wisły w stolicy celowo pozostawiono nieuregulowany. Obszar Natura 2000 w samym środku metropolii działa jak naturalny bufor retencyjny i unikalny korytarz ekologiczny. I jest miejscem rekreacji dla Warszawiaków.
W Kopenhadze (Dania) powstały parki retencyjne. Po serii nawalnych ulew miasto przekształciło miejskie skwery i parki w obniżone tereny zielone. W czasie suszy służą do wypoczynku, a podczas ulew zamieniają się w tymczasowe stawy retencyjne.
Można zauważyć, że współczesne miasta odwracają się twarzą do swoich rzek. Przestały traktować rzeki jako kanalizację do odbioru nieczystości i dostrzegły wartość krajobrazową. Mieszkańcy chcą widzieć swoje rzeki, spacerować nad brzegami i cieszyć się przyrodą. Tak stało się w Olsztynie gdy zbudowano Park Centralny. Podobnie dzieje się teraz w małym, mazowieckim miasteczku, w Przasnyszu. Wzdłuż rzeki Węgierki powstają bulwary spacerowe. To trwały trend cywilizacyjny widoczny już w wielu miejscach.
Oddanie przestrzeni rzekom przestaje być traktowane jako uległość wobec natury. To najnowocześniejsza, najtańsza i najskuteczniejsza inżynieria miejska XXI wieku. A rzeka, jak to rzeka, czasem wylewa i czasowo nie mamy wszędzie dostępu. Nie traktujmy tego jako katastrofę. Wszystko działa jak należy. I takich terenów podwójnego przeznaczania: retencyjnego i rekreacyjnego powinno być coraz więcej.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz