Zmiany klimatu przestały być abstrakcyjnym tematem naukowych konferencji. Coraz częściej stają się codziennym doświadczeniem. Długotrwałe susze przeplatają się z gwałtownymi ulewami, poziom wód gruntowych spada, z krajobrazu znikają owady zapylające, a wraz z nimi kolejne gatunki roślin i zwierząt. W takich chwilach społeczeństwo zadaje bardzo konkretne pytania: jak gospodarować wodą? Jak chronić bioróżnorodność? Czy wycinać drzewa, czy i gdzie sadzić nowe? Jak urządzać miasta, aby były odporne na upały? Jak prowadzić rolnictwo, by nie niszczyć środowiska? Odpowiedzi na te pytania nie biorą się z opinii ani z internetowych dyskusji. Powstają dzięki wieloletnim badaniom terenowym, obserwacjom i analizie danych. Właśnie dlatego świat potrzebuje ekologów. A warto przypomnieć, że ekologia to nauka zajmująca się poznawanie praw zachodzących na styku organizm-środowisko i organizm-inny organizm. A ekolodzy to naukowcy.
Za pośrednictwem dziennikarzy naukowcy coraz częściej odpowiadają na pytania społeczeństwa. Sam regularnie udzielam wywiadów dotyczących jakości wód, zmian klimatycznych, owadów, jezior czy ochrony przyrody. W każdej takiej rozmowie staram się oddzielać fakty od domysłów. Nie wystarczy bowiem wiedzieć, co się dzieje. Trzeba jeszcze rozumieć dlaczego tak się dzieje i jakie będą konsekwencje podejmowanych decyzji.
Ekologia jest nauką o zależnościach. Pokazuje, że usunięcie jednego elementu ekosystemu może wywołać lawinę nieoczekiwanych skutków. Uczy patrzenia na przyrodę jak na skomplikowaną sieć powiązań, a nie zbiór przypadkowych gatunków. Bez tej wiedzy łatwo podejmować kosztowne błędy – zarówno w gospodarce wodnej, leśnictwie, rolnictwie, jak i planowaniu miast.
Paradoks polega na tym, że właśnie teraz, gdy wiedza ekologiczna jest potrzebna bardziej niż kiedykolwiek, na uczelniach kurczy się liczba etatów w podstawowych naukach terenowych. Ubywa botaników, zoologów i ekologów prowadzących systematyczne badania w lasach, na łąkach, rzekach i jeziorach. A nawet w miastach (ekologia miasta). A przecież przyrody nie da się poznać wyłącznie zza biurka i mikroskopu.
Sztuczna inteligencja jest znakomitym narzędziem do analizowania informacji, wyszukiwania zależności i wspomagania interpretacji wyników. Jednak nie zastąpi człowieka brodzącego po bagnach, liczącego ptaki o świcie, pobierającego próbki wody, rozpoznającego rośliny na torfowisku czy przez wiele lat obserwującego zmiany zachodzące w jednym jeziorze. AI analizuje dane, ale najpierw ktoś musi je zdobyć.
Dlatego inwestowanie w ekologów nie jest luksusem ani fanaberią. Jest inwestycją w bezpieczeństwo społeczeństwa. Im lepiej rozumiemy funkcjonowanie ekosystemów, tym mądrzej potrafimy gospodarować wodą, chronić bioróżnorodność i przygotowywać się na zmieniający się klimat. Świat nie potrzebuje mniej ekologów. Potrzebuje ich dziś bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.
Kompetencją XXI wieku jest umiejętność zapominania i oduczania się. Świat zmienia się tak szybko, że nie wystarczy uczyć się nowych faktów i nowoodkrytych zależności w przyrodzie. Trzeba również umieć oduczać się nieadekwatnych zachowań i nawyków. Kiedyś się ich uczyliśmy bo w tamtym czasie miały sens. Ale jeśli się dużo wokół nas zmieniło, to trzeba zmieniać także codzienne nawyki. Przyroda to bardzo złożony system a na dodatek teraz zachodzą głębokie i znaczące zmiany.
Współpracy z mediami musza uczyć się sami naukowcy ale i media musza umieć prowadzić sensowny dialog z naukowcami. By poznać i zrozumieć a nie tylko by mieć klikalnego newsa. czasem w dwóch zdaniach nie da się wyjaśnić złożonego problemu. Trzeba więcej czasu i wysiłku.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz